Czym jest prawo karne?

Od tego pytania rozpoczniemy wspólną podróż poprzez przeróżne gałęzie polskiego prawa, w tym polskie prawo karne.

Od czego zaczynamy?

Pomijając wszystkie filozoficzne opowieści dotyczące tego, czym jest prawo samo w sobie (zakładam, że każdy z czytelników ma jakieś wyobrażenie na ten temat), chciałbym rozpocząć rozważania, zaznaczając na wstępie, że polskie prawo karne można podzielić na 3 dziedziny:

  1. Prawo karne materialne (lub po prostu prawo karne) – określające czyny, które są przestępstwami, kary grożące za ich popełnienie, a także zasady odpowiedzialności karnej oraz środki karne i zabezpieczające, i reguły ich stosowania. Wśród norm prawa karnego materialnego wyznaczyć można jego bardzo charakterystyczne części wyróżniające się przedmiotem i sposobem regulacji, tj. prawo karne wojskowe (znajdujące się w obowiązującym kodeksie karnym) i prawo karne skarbowe (znajdujące się w odrębnym kodeksie karnym skarbowym).
  2. Prawo karne procesowe – określające zasady postępowania w procesie karnym, czyli m.in. zasady ustalania, czy, przez kogo i w jaki sposób zostało popełnione przestępstwo, prawa i obowiązki osób biorących udział w procesie karnym (np. prawa i obowiązki prokuratora) oraz normy związane z prowadzeniem sprawy przez sąd.
  3. Prawo karne wykonawcze – określające reguły wykonywania orzeczonych kar oraz prawa i obowiązki osób skazanych. Wśród przepisów prawa karnego wykonawczego duże znaczenie ma tzw. prawo penitencjarne, które ma zastosowanie w stosunku do osób wobec których orzeczona została kara pozbawienia wolności.

Gdzie szukać norm prawa karnego?

Poza obowiązującym kodeksem karnym, przepisy karne znaleźć można również we wspomnianym wyżej kodeksie karnym skarbowym, kodeksie postępowania karnego, kodeksie karnym wykonawczym oraz ustawach szczegółowych, traktujących odrębnie o określonej kategorii czynów (np. Rozdział 5 – Przepisy karne w ustawie o broni i amunicji) lub ustawach o charakterze administracyjnym (np. kodeks wyborczy). Generalnie, normy prawa karnego możemy znaleźć (wbrew pozorom) w wielu miejscach.

Prowadząc poszukiwania, warto zajrzeć również do przepisów, które nie należą do przepisów prawa karnego sensu stricto (łac. w ścisłym znaczeniu), a które są z nim związane, np. zapisy ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, kodeksu wykroczeń, kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (normy prawa procesowego w kwestii wykroczeń).